Đón MỪng Xuân và câu chuyỆn ThẾ TỤc Hoá

Khánh Linh

Vào khoảng cuối năm dương lịch, bắt đầu từ sau lễ Tạ Ơn của người Mỹ, kéo dài đến những ngày đầu năm mới trong tháng Giêng, là mùa lễ lạc của hầu hết dân chúng trên hành tinh. Riêng đối với người Việt Nam, dù sống trong hay ngoài quê hương hình chữ S, thì mùa lễ lạc thường đến sau, hoặc đúng hơn là kéo dài hơn, bắt đầu cũng là từ ngày “Black Friday”, rồi kéo dài lai rai cho đến hết những ngày tết Âm lịch. Mừng Xuân của người Việt Nam trên các quốc gia Âu, Úc, Mỹ do đó dài hơn, phong phú hơn, nhưng chắc chắn cũng tốn kém hơn.

Mùa Xuân vốn dĩ được coi là biểu tượng của tuổi trẻ, sức khoẻ, niềm vui, và khởi đầu cho một công việc, một biến cố trọng đại, do đó việc đón chào, mừng vui trong dịp lễ là một điều tự nhiên và cần thiết. Người Việt lớn lên trên quê hương không ai quên được những hình ảnh rực rỡ của ngày xuân: hoa mai vàng, hoa đào đỏ thẫm, áo quần mới, câu đối, thiệp chúc tết, mừng tuổi, bánh chưng, hạt dưa, tiếng pháo giao thừa trong giờ phút linh thiêng…Việc chào đón Năm Mới là một điều rất nên làm, và có lẽ không có gì thay thế được. Nhưng khi những hào nhoáng bên ngoài, việc vui chơi ồn ào, linh đình của những ngày lễ có thể đánh mất những giá trị thiêng liêng, ý nghĩa cao quý của việc đón chào mùa Xuân, thì sau những phút hào nhoáng bên ngoài đó, mùa Xuân chỉ mang lại cảm giác phù phiếm của cuộc đời, một tâm trạng luôn làm ta ngậm ngùi nuối tiếc thời gian đã qua. Nguyên nhân là vì việc mừng lễ đón Xuân đã bị thế tục hoá. Do niềm tin vào Đấng Thiêng Liêng đã bị xói mòn, việc đón mừng Xuân càng lúc càng mất đi ý nghĩa linh thiêng, những tâm tình cao quý nhường chỗ cho việc tìm vui quên sầu. Theo thời gian, người ta càng lúc càng mất đi tâm tình của ngày lễ.

Lấy thí dụ việc đón mừng lễ Chúa Giáng Sinh: thay vì bắt đầu bằng những cuộc tĩnh tâm, chay tịnh của mùa Vọng, dẫn đến cao điểm là thánh lễ nửa đêm trong tâm tình cảm tạ và yêu thương, bắt chước Chúa Hài Đồng để trở thành món quà cho người khác, thì con chiên bổn đạo ngày nay đã cùng với người không tin vào Chúa Giê-su, biến Lễ Giáng Sinh thành cơ hội vui chơi giải trí và tặng quà. Thay vì tĩnh tâm và dâng thánh lễ nửa đêm, người ta từ từ rời xa nhà thờ. Tại Hoa Kỳ, người ở bang California và các tiểu bang lân cận thì đi đến Las Vegas để đón mừng “Holiday” (gọi thay cho Christmas). Thay vì lễ nửa đêm hay chầu Thánh Thể lúc Giao Thừa Dương Lịch (một truyền thống rất hay của một số giáo xứ), thì người ta tìm đến những nơi ồn ào náo nhiệt, đổ ra đường phố để lấy không khí “năm mới.” Thay vì cầu nguyện với tổ tiên, mà Thiên Chúa là Tổ Tiên cao nhất, thì người ta tụ họp để uống sâm-banh, đánh bài, chờ giây phút “count down” giã từ năm cũ và đón chào năm Mới.

Nhiều giáo xứ tuy có tổ chức thánh lễ giao thừa nhưng vì không được chuẩn bị tốt, nên tín hữu dâng thánh lễ đón xuân không nhận thấy gì đặc biệt, chẳng khác gì tham dự một thánh lễ Chúa nhật thông thường (để sáng mai khỏi đi lễ, được ngủ trễ hoặc đi chơi…) Chính vì không gây được tâm tình trong phụng vụ (ví dụ nên có thêm phần chúc tết, nhớ ơn ông bà tổ tiên, thắp nén nhang, chúc tuổi cộng đoàn…) giúp cộng đoàn dâng thánh lễ sốt sắng và ý nghĩa hơn, nên những ngày lễ Giáng Sinh, Năm Mới cũng trôi qua mờ nhạt. Thậm chí có gia đình và cá nhân, sau khi đi lễ nhà thờ, rủ nhau lên chùa để xin xâm, lấy quẻ…

Việc biến các ngày lễ của mùa Xuân đã bị thế tục hoá nặng nề, nhưng thử hỏi nguyên nhân từ đâu? Không phải vô tình mà càng ngày các ngày lễ hội đã đánh mất tính chất thiêng liêng và trang nghiêm, cũng như những tâm tình cảm tạ, biết ơn rất cần được nuôi dưỡng và vun xới cho giới trẻ trong các ngày lễ. Nếu quý vị theo dõi tin tức thời sự ở Los Angeles, hẳn biết chuyện các vị dân cử vì sợ bị kiện tụng nên đã phải thay đổi huy hiệu chính thức của quận hạt: từ một biểu tượng mang nhiều tính chất tôn giáo, đặc biệt Công Giáo, các vị dân cử đã phải bỏ đi hình nữ thần Pomona, tháo gỡ thánh giá trong huy hiệu (biểu tượng của Giáo Hội Công Giáo và các cơ sở truyền giáo, một nét ghi đậm dấu ấn đặc biệt trong quá trình phát triển tiểu bang California.) Tuy huy hiệu mới vẫn có hình một cơ sở truyền giáo (St. Gabriel Mission), nhưng trên hình ngôi nhà thờ, cây thánh giá đã bị bỏ đi, làm huy hiệu trở thành hình ảnh của một bảo tàng viện hoặc rạp hát nào đó. Có người sẽ hỏi, vậy ai là người đứng ra kiện tụng? Chắc chắn không phải là người có tin vào Thiên Chúa (Công Giáo, Tin Lành…) mà là những người không tin Chúa Kitô, cho rằng để thánh giá như thế đã là một “xúc phạm” đến các tôn giáo khác, hay là gián tiếp truyền đạo, coi nặng giá trị của đạo Chúa Kitô trên các tôn giáo khác. Thật là một điều đau lòng và đáng xấu hổ cho một quốc gia được coi là tự do, tôn trọng các tín ngưỡng cũng như cho tiểu bang được xây dựng trên những bước truyền giáo của Chân Phước Junipero Serra, người đã thiết lập 21 cứ điểm Missions trên toàn California. Thật đau lòng và xấu hổ vì các vị dân cử tại quận hạt Los Angeles này, do sợ bị kiện tụng tốn kém, mất phiếu cử tri, nên đã chiều theo ý kiến “vô lý” của một nhóm người, và đã thay đổi huy hiệu. Đau lòng nữa là vì việc quyên góp chữ ký để lưu giữ lại huy hiệu cũ cũng không thành công. Gọi ý kiến đó “vô lý” thật không ngoa. Các bạn đọc cứ thử hình dung một hình ảnh tương tự: trên đất nước Việt Nam thân yêu, đang có biểu tượng con rồng cháu tiên, da vàng máu đỏ. Một ngày đẹp trời nào đó, một số ngoại kiều da trắng mũi lõ sống lâu trên đất nước Việt, bỗng đệ đơn đòi kiện phải thay thế biểu tượng con rồng cháu tiên đã có từ lâu đời, để thay thế bằng một thần thánh nào đó, cho rằng con rồng không phải là biểu tượng của người Âu Mỹ. Rồi vì sợ hãi, các vị dân cử phải chiều theo ý của những người da trắng to mồm lắm của này, để thay thế một hiện thực lịch sử bằng một con vật gì đó, chẳng hạn “con gà” của nước Pháp?

Đành rằng so sánh nào cũng khập khễnh, nhưng sự kiện trên đây hẳn phải là bài học cho những người tự xưng là tin vào Chúa và đang theo Chúa Kitô. Không phải chuyện này mới có gần đây. Ai cũng biết ở California, địa danh gồm toàn tên các thánh. Này nhé, thành phố Los Angeles (nguyên câu là Nữ Vương các Thiên Thần); bờ biển Santa Monica; thung lũng San Fernando; cảng San Francisco, thành phố San Jose. Thậm chí thủ phủ của tiểu bang cũng là một tên mang ý nghĩa “thánh”: Sacramento. Đã có lần, cũng có tổ chức đứng kiện đòi phải huỷ bỏ tất cả các tên “mang tính tôn giáo” này. May mà vì có quá nhiều địa danh có tên như trên, nên toà án đã phán quyết không thể đổi vì lý do “thực tế”, chứ cũng không phải vì muốn duy trì niềm tin tôn giáo đâu. Cũng nhờ thế mà các địa danh dễ thương như San Luis Obispo (giám mục), San Juan Capistrano (một địa danh nổi tiếng vì có chim én bay về đúng vào ngày lễ thánh Giuse), San Bernadino, San Diego, Santa Ana, và rất nhiều địa danh tôn giáo khác, mới còn tồn tại đến ngày nay.

Sống trên một đất nước tự do tư bản một cách nào đó cũng giống như trên quê hương do cộng sản cầm quyền, xét về mặt tôn giáo. Vì có tự do, nên những kẻ vô thần trên lý thuyết, hết sức bênh vực cho việc tự do “không tôn giáo”. Những người này có đủ mọi thành phần, từ trí thức khoa bảng đến những tài tử nghệ sĩ ra sức công khai bài bác đạo, phủ nhận những giá trị thiêng liêng, cho đến những người chỉ ước muốn giá mà “không có Thượng Đế” để sống ích kỷ theo những đòi hỏi thấp hèn của mình. Đại diện cho giới trí thức chống đạo có thể kể ra giáo sư vật lý Steven Weinberg, người nhận giải Nobel vào năm 1979, đã cho rằng, “bất cứ điều gì mà các khoa học gia có thể làm để cho tôn giáo suy yếu, thì rất nên làm và có lẽ đó là đóng góp vĩ đại nhất của chúng ta cho văn minh nhân loại.” Còn nghệ sĩ dương cầm và ca sĩ Elton John, người được nữ hoàng Anh phong tước “Sir”, còn mạnh miệng hơn, “Tôi sẽ cấm hết các tôn giáo…Tôn giáo chỉ làm cho người ta thành sâu bọ đáng ghét, và tôn giáo thật ra chẳng có lòng thương xót gì hết.” Không phải ai làm khoa học kỹ thuật hay nghệ thuật âm nhạc cũng đều phủ nhận Thiên Chúa, nhưng thật đáng tiếc cho những người thông thái như Weinberg hay tài hoa như John, người đã từng đàn piano và hát solo trong tang lễ của công nương Diana, mà lại có những nhận xét vừa nặng nề, vừa phũ phàng như thế. Có bao giờ chúng ta, những người vừa cũng hiểu biết ham thích khoa học, đam mê âm nhạc nghệ thuật, nhưng cũng có lòng tin vào một Thiên Chúa làm người đặt cho mình câu hỏi vì sao mà các nhà khoa học, các nghệ sĩ như trên đã có những nhận xét như thế?

Có phải vì chính chúng ta, những người tự cho mình có đức tin nơi Chúa Kitô, đã phần nào sống với một tính cách “vô thần” thiếu ý thức. Nếu những người có ý thức cố tình chống phá tôn giáo nói chung, đạo Chúa nói riêng, thì có lẽ không ít người trong chúng ta đã chống phá đạo trong thực hành. Này nhé, thay vì đi nhà thờ tạ ơn Chúa dịp cuối năm thì chúng ta lên sòng bài để đón giao thừa, vừa tiêu tiền phung phí (lý luận rằng đã khổ cả năm làm việc, giờ có chút giải trí), vừa mê tín dị đoan (cúng bái, coi quẻ xem số…) Có tác giả còn cho rằng việc sử dụng ngôn ngữ nhà đạo đôi khi cũng làm tục hoá, coi thường Thiên tính của Thiên Chúa, và làm xói mòn niềm tin của mình. Tuy không phải một yếu tố duy nhất nào đã gây ra hiện trạng trên, nhưng chúng ta cũng phải nghĩ lại thái độ sống của mình. Linh mục dòng Tên John F. Kavanaugh, giáo sư triết học tại St. Louis University, Hoa Kỳ, nhìn vấn đề sâu xa hơn. Cha cho rằng người Mỹ (đương nhiên có người Mỹ gốc Việt) đã dần dần đồng hoá mình với một thứ chủ nghĩa quốc gia, một quốc gia Hoa Kỳ được biệt đãi và thượng tôn trên toàn thế giới. Tuy tin vào Chúa Kitô, nhưng những người này cho mình có quyền trên các quốc gia và dân tộc khác: có quyền gây chiến trước, quyền tra tấn đối phương, quyền tiêu xài thoả sức, và nhiều quyền ưu tiên khác nữa. Họ cũng là những người có quyền giải thích Kinh Thánh khác đi, nhất là khi gặp những đoạn mà Tin Mừng đòi hỏi phải từ bỏ của cải, bạo lực và sức mạnh trần thế, thì dùng quyền giải thích cho rằng Chúa Giêsu đâu có muốn “nói” như thế đâu? Hay là Chúa nói điều này, Giáo Hội dạy điều kia là cho những ai ở đâu kia, không phải cho cá nhân tôi, cho đất nước vĩ đại này. Chính vì suy luận như thế mà chúng ta có thể vô tình tiêu xài phung phí, thoả thích, cốt để thoả mãn cho cá nhân, cho cái danh của mình, với lý luận rằng tôi đâu có ăn cắp của ai, cả đời vất vả bây giờ hưởng thụ một chút đâu có làm hại ai? Cũng vì lý luận như thế mà chúng ta đồng loã với sự gian dối, giả trá, cũng như biến các ngày lễ hội vốn có gốc từ đạo Chúa thành những ngày để vui chơi cá nhân; nhà thờ thì tổ chức hội tết để kiếm thêm tiền, bất kể dùng phương thức nào (tổ chức đánh bài, bầu cua, buôn bán từ món ăn vật chất đến tinh thần, kể cả những ảnh tượng thiêng liêng…)

Có thống kê cho rằng tại Âu châu, số người sinh ra trong gia đình tin vào Chúa Kitô ngày càng ít, người thực hành đạo Chúa càng ít hơn, trong khi đó, những gia đình theo Hồi giáo sinh sản nhiều hơn, và người theo Hồi giáo hoặc những tôn giáo không phải Kitô giáo ngày càng nhiều hơn. Nếu tình trạng này tiếp diễn, chẳng sớm thì muộn, mọi sinh hoạt mang truyền thống Kitô giáo sẽ dần biến mất (do quy luật tự đào thải hay bị bắt buộc phải đào thải, như trong việc thay đổi huy hiệu của Los Angeles nói trên). Mà như thế, thì đừng quên có phần đóng góp đáng kể của những nhà vô thần thuần lý, cũng như những người Kitô giáo “vô thần thực hành.” Tại sao lại phải đặt vấn đề bỏ câu chúc “Merry Christmas” bằng “Happy Holidays”? Tại sao phải ngại ngần khi làm dấu trước bữa ăn nơi công cộng? Có phải vì sợ xúc phạm đến người không tin Chúa? Nếu lòng tin của chúng ta chỉ dám biểu lộ trong nhà thờ, không dám công khai ngoài xã hội, thì có phải vì ta đã sống như thế nào đó, để người ta có thể nhìn vào mà nói, “tay này làm dấu thánh giá, theo đạo Chúa mà cũng tham lam, cũng gian ác, cũng bất công, cũng đối xử tàn nhẫn với người đồng loại thì ai mà thèm tin theo thứ đạo như thế.” Như thế, chính chúng ta đã thế tục hoá con người mình trước, rồi tiếp đó là tục hoá những ngày lễ đạo, và phản chứng thay vì rao truyền một tôn giáo Tình Yêu. Đâu rồi nhận xét, “Nhìn xem họ yêu thương nhau biết là dường bao.”

“Chỉ có chó sói mới quay lưng lại nỗi đau của đồng loại, để chăm sóc cho bộ da của mình.” Câu nói gây nhức nhối của ông tổ chủ nghĩa cộng sản Karl Marx là một tiếng kêu báo động cho tất cả những người nghĩ rằng mình đang tin vào đạo Chúa, đạo của tình thương. Ngày nào chúng ta còn thờ ơ với nỗi đau của người đồng loại, của người khốn cùng, bất kể sắc dân, màu da, tôn giáo, học thức, là chúng ta còn đang thế tục hoá chính cuộc sống của mình, cũng như thế tục hoá các ngày lễ Thánh Thiêng.

Nguyện ước tất cả chúng ta có một mùa Xuân mới tràn đầy ân sủng và tình yêu của Chúa, để sống tình yêu cao đẹp đó trong cuộc đời, tại môi trường mà Chúa gửi chúng ta đến. Nhờ đó, chúng ta đón mừng những ngày Xuân sắp đến trong tinh thần người con của Thiên Chúa là Cha toàn năng yêu thương, vì chính Ngài đã cho chúng ta cơ hội cùng tham dự lễ lạc trần thế, trước khi hân hoan mừng lễ vĩnh cửu trên Trời với các thiên thần và các thánh, để ca tụng Chúa muôn đời●

Trở về Muc Lục